środa
| 08 kwietnia 2020
Michał Budzyński | 28 lutego 2020

Mistrzowie manipulacji

Mistrzowie manipulacji

Czyż to nie jest zastanawiające, jak społeczne ruchy pseudoekologiczne w ostatnich latach urosły do rangi mediów opiniotwórczych, które swym działaniem potrafią wpłynąć nawet na prawodawstwo w kraju? Jeśli komuś się wydaje, że takie zjawisko to naturalna reakcja społeczeństwa na dynamiczne zmiany cywilizacyjne, to niestety obawiam się, iż są to działania zamierzone i to w ściśle określonym celu.

Zasady funkcjonowania tych ruchów wyglądają w większości podobnie, opierając swoją działalność o aktywizację jak najliczniejszej grupy osób na portalach społecznościowych, która poddana odpowiednim technikom wywierania wpływu, będzie wykonywała określone zadania, nierzadko kompletnie nieświadomie.

Jeden z najwybitniejszych ekspertów w zakresie psychologii społecznej profesor Robert B. Cialdini wyodrębnił 6 głównych technik wywierania wpływu na ludzi, jakie są powszechnie stosowane na całym świecie, nie tylko przez socjotechników, ale również m.in. przedsiębiorców, media, polityków, organy ścigania, a także zwykłych oszustów. Jakimś dziwnym "zbiegiem okoliczności" spośród wszystkich zasad manipulacji zdefiniowanych przez Cialdiniego, aż cztery idealnie wpisują się w działania pseudoekologów. Przypadek?

Pierwsza zasada dotyczy zaangażowania i konsekwencji, która w swojej istocie polega na wykorzystaniu cenionej u każdego człowieka cechy bycia konsekwentnym, a kluczem do jej osiągnięcia jest właśnie zaangażowanie. Cialdini w swojej książce "Wywieranie wpływu na ludzi", opisał tę regułę następująco:

"Jeśli potrafię doprowadzić cię do zaangażowania w jakąś sprawę, to tym samym aranżuję sytuację w sposób sprzyjający pojawieniu się twojego dążenia do konsekwencji. Kiedy już stanowisko zostanie raz zajęte, pojawia się naturalna tendencja do postępowania uparcie zgodnego z tym stanowiskiem".

Wyobraźmy sobie teraz, że ktoś zacznie rozpowszechniać nieprawdziwe komunikaty, odwołujące się do ludzkiego sumienia lub empatii i mamy gotowy proces manipulacji, który potrafi skutecznie zniszczyć biznes, reputację, a nawet gałąź przemysłu. Kolejna technika manipulacji nazywana jest zasadą sympatii. Zapewne nie będzie to dla wielu nic odkrywczego, jednak warto przypomnieć, iż łatwiej ulegamy spełniać prośby osób, które znamy i lubimy. Nie bez powodu we wszelkich reklamach produktów czy usług widzimy znane postacie z filmów, czy świata muzyki, stąd liderzy ruchów pseudoekologicznych również starają się w swoją działalność angażować osoby powszechnie znane i lubiane, a przy tym stanowiące autorytet szczególnie wśród młodego pokolenia. Zasada sympatii jest na tyle silna, że potrafi postawić w hierarchii wartości wygląd zewnętrzny i rozpoznawalność ponad wykształcenie i wiedzę naukową. Czyż to nie przypadek, że wśród liderów wielu samozwańczych organizacji, eksponujących numery konta na stronach internetowych, nie ma wybitnych przedstawicieli świata nauki, czy chociażby praktyków w danej dziedzinie?

Trzecią technikę, jaką możemy zaobserwować u pseudoekologów jest zasada społecznego dowodu słuszności. Z siłą tej techniki mierzymy się od najmłodszych lat, robiąc niekiedy bezrefleksyjnie to, co "większość". Pomimo, iż zasady wywierania wpływu Cialdiniego zostały opublikowane wiele lat temu, nie tracą jednak na swojej aktualności również dziś. Zdaniem Cialdiniego zasada ta dowodzi wręcz, że

"O tym, czy coś jest poprawne, czy nie, decydujemy poprzez odwołanie się do tego, co myślą na dany temat inni ludzie. (…) Uważamy jakieś zachowanie za poprawne w danej sytuacji o tyle, o ile widzimy innych, którzy tak właśnie się zachowują".

Jeszcze kilkanaście lat temu reguła ta była wręcz zarezerwowana dla dużych stacji radiowych i telewizyjnych, jednak w erze szeroko rozwiniętych portali społecznościowych, nie ma większych problemów, żeby dane organizacje skutecznie manipulowały, wykorzystując zasadę społecznego dowodu słuszności, wspomagając się chociażby fejkowymi kontami (sztucznymi-nieprawdziwymi).

Czwartą powszechnie stosowaną metodą wywierania wpływu na ludzi jest zasada wzajemności, która w połączeniu z pozornym charakterem społecznym wprost oczekuje dokonywania wpłat na konto organizacji, jako pokrycie rzekomych kosztów działalności. Oczywiście los biednych zwierząt to za mało, aby oczekiwać licznych wpłat od ludzi, więc pojawiają się co jakiś czas najdziwniejsze zagrożenia, jak chociażby ogromny wpływ krów na emisję dwutlenku węgla na świecie, z którym muszą walczyć dla dobra wszystkich. Krótko ujmując, osoby utożsamiające się z daną społecznością, przyklaskujące ich działalności w postaci lajków pod ich postami, czują podświadomie zobowiązanie wobec organizacji, która działa w ich imieniu i dla ich dobra. W rzeczywistości jest zupełnie odwrotnie, albowiem to oni za pośrednictwem swoich profilów społecznościowych są głównymi ambasadorami tych organizacji.

Manipulacja, to w myśl definicji proces wywierania wpływu na osobę lub grupę osób, ukierunkowany na nieświadome i realizowane z własnej woli określone cele manipulatora. Ze zjawiskiem tym mamy styczność niemalże każdego dnia i tylko wiedza oraz zdrowy rozsądek poparte doświadczeniem, mogą minimalizować zagrożenia z tym związane.

Fot. Agnieszka Radzik

Opublikował:
Michał Budzyński
Author: Michał Budzyński
O Autorze
publicysta, ekolog, specjalista ds. marketingu
Ostatnio opublikowane artykuły tego autora

wSensie.pl to polski portal internetowy, którego celem jest dostarczanie Czytelnikom najwyższej jakości informacji i opinii. Na naszych stronach znajdą Państwo najważniejsze informacje ze świata polityki i gospodarki, liczne wywiady i komentarze oraz wideo. 2018 Copyright wSensie.pl
Zgodnie z rozporzadzeniem możesz cofnąć zgode którą wcześniej nam dałeś. Jednak uprzedzamy że portal może przestać działać poprawnie. Cofnij zgodę.

Ta strona wykorzystuje pliki cookie

Używamy informacji zapisanych za pomocą plików cookies w celu zapewnienia maksymalnej wygody w korzystaniu z naszego serwisu. Mogą też korzystać z nich współpracujące z nami firmy badawcze oraz reklamowe. Jeżeli wyrażasz zgodę na zapisywanie informacji zawartej w cookies kliknij na „x” w prawym górnym rogu tej informacji. Jeśli nie wyrażasz zgody, ustawienia dotyczące plików cookies możesz zmienić w swojej przeglądarce. Więcej o polityce prywatności możesz przeczytać tutaj.